Sık Sorulanlar
Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm): belirtileri ve gece plağı
Yayımlanma: · Uzm. Dt. A. Işıl Şenocak
Bruksizm çoğu kişide farkında olmadan, uykuda gerçekleşir. İlk belirtiler sabah çene yorgunluğu, şakak ağrısı ve dişlerde düzleşmedir. Gece plağı dişleri korur; asıl neden ise ayrıca değerlendirilmelidir.
Bruksizm nedir?
Bruksizm, dişlerin işlev dışında sıkılması ya da birbirine sürtülmesidir. İki biçimi vardır: uyku bruksizmi (kişi genellikle farkında değildir) ve uyanık bruksizm (yoğunlaşma, stres ya da trafik gibi durumlarda dişlerin sıkılması).
Çiğneme kasları çok güçlüdür. Normal çiğnemede kısa süreli ve değişken kuvvet uygulanırken bruksizmde dişler uzun süre, yüksek ve sabit kuvvet altında kalır. Dokuların yıpranması buradan kaynaklanır.
Belirtiler
- Sabah uyanınca çene yorgunluğu, şakaklarda ve kulak önünde ağrı.
- Sabah baş ağrısı, özellikle şakak bölgesinde.
- Dişlerin kesici kenarlarında düzleşme, parlak aşınma yüzeyleri.
- Soğuk ve tatlıya karşı artan hassasiyet — mine incelmesine bağlı.
- Diş eti çekilmesi ve diş boynunda çentik biçiminde kayıplar.
- Dolgu ve kaplamalarda tekrarlayan kırılma.
- Dilin kenarında diş izleri, yanak içinde beyaz bir çizgi.
- Ağız açarken çene ekleminde ses ya da sınırlı açılma.
Neden olur?
Bruksizm tek nedenli bir durum değildir. Katkıda bulunan etkenler arasında stres ve kaygı, uyku bozuklukları (özellikle uyku apnesi), bazı ilaçlar, kafein ve alkol tüketimi ile kapanış uyumsuzlukları sayılır. Uyku bruksizminin merkezî sinir sistemi kaynaklı bir uyarılma yanıtıyla ilişkili olduğu kabul edilmektedir.
Bu nedenle tedavi yalnızca dişleri korumakla sınırlı kalmamalı; horlama ve gündüz aşırı uykululuk gibi belirtiler varsa uyku apnesi açısından değerlendirme istenmelidir.
Gece plağı (oklüzal splint)
Sert akrilikten, ağza özel hazırlanan bir plaktır. Görevleri:
- Dişlerin birbirine sürtünmesini engelleyerek mine aşınmasını durdurmak.
- Çiğneme kuvvetini tüm dişlere dengeli dağıtmak.
- Çiğneme kaslarının gevşemesine yardımcı olmak.
- Dolgu, kaplama ve implantları aşırı yükten korumak.
Plak sıkmayı ortadan kaldırmaz; sıkmanın verdiği zararı önler. Bu ayrımı bilmek beklentileri doğru kurmak açısından önemlidir.
Eczaneden alınan hazır plaklar ağza tam oturmadığı için kapanışı bozabilir ve bazı dişlere yük bindirebilir. Plak ölçü alınarak kişiye özel hazırlanmalı ve hekim tarafından ağızda uyumlanmalıdır.
Plak bakımı
- Her sabah çıkardıktan sonra soğuk suyla ve yumuşak fırçayla temizleyin; sıcak su deformasyona yol açar.
- Kuru ve havadar bir kutuda saklayın.
- Yılda bir kez hekiminize kontrol ettirin; aşınma ve uyum değişebilir.
Yardımcı yaklaşımlar
Akşam kafein ve alkol tüketiminin azaltılması, düzenli uyku saatleri, gün içinde “dişler ayrık, dudaklar kapalı” hatırlatması, sıcak kompres ve gerektiğinde fizik tedavi yararlı olabilir. Kas gevşetici ya da başka ilaç kullanımı yalnızca hekim önerisiyle gündeme gelir.
Ortodonti ile ilişkisi
Belirgin kapanış bozuklukları çiğneme sisteminde dengesiz yüklenmeye yol açabilir; bu vakalarda ortodontik düzeltme, dişlerin ve eklemin korunmasına katkı sağlar. Buna karşılık ortodontik tedavinin tek başına bruksizmi ortadan kaldıracağı söylenemez. Ortodontik tedavi sonrası verilen pekiştirme plağı ile bruksizm için kullanılan gece plağı farklı amaçlara hizmet eder; ikisinin birlikte nasıl kullanılacağını hekiminiz planlar.
Sorularınız için ücretsiz ön görüşme planlayabilir ya da 0533 630 72 08 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin yerine geçmez. Tedavi kararı, ayrıntılı muayene ve radyolojik değerlendirme sonrasında verilir.