Sık Sorulanlar
Çapraşık dişler neden oluşur, nasıl düzeltilir?
Yayımlanma: · Uzm. Dt. A. Işıl Şenocak
Çapraşıklık çoğu zaman dişlerin “yamuk çıkmasından” değil, çene kemiğinin dişleri sıralayacak kadar geniş olmamasından kaynaklanır. Nedeni doğru belirlemek, tedavinin yöntemini ve zamanlamasını da belirler.
Çapraşıklık aslında bir yer sorunudur
Dişler çene kemiği üzerinde sıralanır. Dişlerin toplam genişliği, çene kemiğinin sunduğu yerden fazlaysa dişler yan yana dizilemez; öne çıkar, geri kaçar, döner ya da üst üste biner. Buna yer darlığı denir ve çapraşıklığın en sık nedenidir. Yani sorun çoğu zaman dişlerde değil, diş–çene boyut ilişkisindedir.
Başlıca nedenler
Kalıtım
Diş boyutları bir ebeveynden, çene boyutları diğerinden geçebilir. Büyük dişlerle dar bir çenenin bir araya gelmesi klasik bir çapraşıklık tablosudur. Ailede benzer bir durum varsa çocuğun erken değerlendirilmesi yararlıdır.
Süt dişlerinin erken kaybı
Süt azı dişleri, altlarından gelecek daimî dişler için yer tutucu görevi görür. Çürük nedeniyle zamanından önce çekilen bir süt dişinin boşluğuna komşu dişler kayar; daimî diş sürdüğünde yer kalmaz ve gömülü kalabilir ya da çapraşık sürer. Bu nedenle erken kaybedilen süt dişlerinin yerine hekimin uygun gördüğü yer tutucu apareyler yapılır.
Ağız solunumu ve alışkanlıklar
Geniz eti büyüklüğü, kronik burun tıkanıklığı ya da alerji nedeniyle ağızdan nefes alan çocuklarda üst çene dar ve yüksek damaklı gelişme eğilimindedir. Parmak emme, uzun süreli emzik/biberon kullanımı ve dilin öne itilmesi (dil itimi) de diş konumlarını etkiler. Bu alışkanlıkların kaynağı ortadan kaldırılmadan yapılan tedavi kalıcı olmaz; bu yüzden gerektiğinde kulak burun boğaz uzmanıyla birlikte değerlendirme yapılır.
Yirmi yaş dişleri
Uzun yıllar “yirmilikler ön dişleri iter, çapraşıklık yapar” denmiştir. Güncel bilgi bunu tek başına bir neden olarak desteklememektedir; ancak yer olmayan bir çenede gömülü kalan yirmilik diş komşu dişe baskı yapabilir, kist oluşturabilir ve o dişin kökünde erimeye yol açabilir. Karar, panoramik röntgenle vaka bazında verilir.
Çapraşıklık yalnızca görüntü sorunu mu?
Hayır. Üst üste binmiş dişlerin ara yüzleri fırça ve diş ipiyle temizlenemez; bu bölgelerde plak birikir. Sonuç olarak çürük ve diş eti hastalığı riski artar. Kapanışın düzensiz olması bazı dişlere fazla yük binmesine, dişlerde aşınmaya ve zamanla çene ekleminde zorlanmaya neden olabilir. Ön dişlerin ileride olduğu vakalarda darbe sonucu kırılma riski de yükselir.
Tedavi seçenekleri
- Sabit ortodontik tedavi (braket) — her düzeydeki çapraşıklıkta uygulanabilir; ileri vakalarda ve kök konumunu değiştirmek gerektiğinde ilk tercihtir.
- Şeffaf plak — hafif ve orta düzey çapraşıklıklarda, hastanın günde 20–22 saat kullanma disiplinini sağlayabildiği durumlarda uygundur.
- Çene genişletme (damak genişletici) — büyüme çağındaki çocuklarda üst çene dar ise, kemik dikişi kapanmadan genişletme yapılarak yer kazanılabilir.
- Diş çekimi — yer darlığı ileri düzeydeyse gündeme gelir. Karar, yüz profili ve kemik desteği değerlendirilerek verilir.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Türk Ortodonti Derneği ve uluslararası kuruluşlar, çocukların 7 yaş civarında bir kez ortodontik değerlendirmeden geçmesini önerir. Bu yaşta tedaviye başlamak şart değildir; amaç, çene gelişimini ilgilendiren bir sorunun erken fark edilmesidir. Erişkinlerde ise yaş sınırı yoktur: diş eti ve kemik desteği sağlıklı olduğu sürece her yaşta ortodontik tedavi uygulanabilir.
Sorularınız için ücretsiz ön görüşme planlayabilir ya da 0533 630 72 08 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin yerine geçmez. Tedavi kararı, ayrıntılı muayene ve radyolojik değerlendirme sonrasında verilir.